اهلسنت و جماعت جو حقيقي تعارف حصو ( 1 )
اهلسنت و جماعت جو حقيقي ﺗﻌﺎﺭﻑ ڇا آھي ؟؟؟
اهلسنت و جماعت جا اوهي ﺑﻨﯿﺎﺩي عقيدا جنهن جي وجه سان هو ٻين جماعتن کان ممتاز آھي ؟؟
*
اهلسنت جو غير اهلسنت سان ﺍﺧﺘﻼﻑ ﻓﺮﻭعي ﻣﺴﺎﺋﻞ ۾ آھي ﯾﺎ ﺍﺻﻮﻟﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ۾ ؟ ﻧﯿﺰ ﺍﺧﺘﻼﻑ جي ﻧﻮﻋﯿﺖ هر ٻه ۾ ڇا آھي ؟
٭ اهلسنت جا ﺑﻨﯿﺎﺩﯼ عقيدا ﺻﺮﻑ ڪتابن ۾ آھن ﯾﺎ ﺧﻮﺍﺹ ﻭ ﻋﻮﺍﻡ به ﺍنهين عقيدي تي هلندا آھن ؟
٭ ﺍهلسنت جي عقيدن تي ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﻨﯿﺎﺩي ڪتابن جي ﺑﺠﺎئي ﻋﻮﺍﻣﯽ ﺭﺳﻢ ﻭ ﺭﻭﺍﺝ جي ﺑﻨﯿﺎﺩ تي ﺍهلسنت جي تفهيم ڪيستائين ٺيڪ آھي ؟
٭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺍهلسنت ( ﺳﻮﺍﺩﺍﻋﻈﻢ ) جو ﻭﺟﻮﺩ ﻋﺎلمي ﺳﻄﺢ تي ڪنهن ﻣﻌﯿﺎﺭ تي ﺗﺴﻠﯿﻢ ڪيو وڃي ٿو ؟ ﺑﻨﯿﺎدي عقيدن ﯾﺎ ﻓﺮﻭﻋﯽ مسعلن ت ؟
٭ ﺟﻐﺮﺍﻓﯿﺎئي حالتن جي ﺯﯾﺮ ﺍﺛﺮ ﭘﯿﺪﺍ ٿيندڙ ﻓﺮﻭعي ﺍﺧﺘﻼﻓﺎﺕ جي ﺑﻨﯿﺎﺩ تي ﺗﺸﺪﺩ جو ﻣﻈﺎهرو ڪنهن ﺣﺪ تڪﺻﺤﯿﺢ آھي ؟
توهان اهلسنت و ﺟﻤﺎﻋﺖ جي حقيقي ﺗﻌﺎﺭﻑ جي سلسلي ۾ جٿان کان ﺑﺤﺚ کئين آھي هي ﺭﺥ وڏو ﺗﻔﺼﯿﻞ ﻃﻠﺐ آھي ۔ ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﻣﻘﺎبلي ۾ ٻين ﺟﻤﺎعتن جي فهرﺳﺖ ﻃﻮﯾﻞ آھي ۽ ھر ﺑﺎﻃﻞ ﻓﺮقي سان ﺍﺧﺘﻼﻑ جي ﻧﻮﻋﯿﺖ به ﻣﺨﺘﻠﻒ آھي انهين لاء ھر ﻓﺮقي جي ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ئي ﺍهلسنت جي ﺍﻣﺘﯿﺎﺯي عقيدن کي ﺳﭙﺮﺩ ﻗﻠﻢ ڪري سگهجي ٿو هتي انهين ﺣﻘﯿﻘﺖ کي به ﻧﻈﺮ ﺍﻧﺪﺍﺯ نٿو ڪري سگهجي ته هڪ ئي ﻋﻘﯿﺪي ۾ ھڪ ﻓﺮقي سان اسانجو ﺷﺪﯾﺪ ﺍﺧﺘﻼﻑ آھي جڏھن ته ﻋﯿﻦ ﺍنهين ﻋﻘﯿﺪي ۾ ٻي ﺟﻤﺎﻋﺖ سان اسان جو ڪوبه ﺍﺧﺘﻼﻑ ناهي ۔ ﻣﺜﺎﻝ جي ﻃﻮﺭ ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جو عقيدو آھي ته ﻗﺮﺁﻥ ﻋﻈﯿﻢ مڪمل آھي، ليڪن ﺭﺍﻓﻀﯽ ﻓﺮقي جو ﻋﻘﯿﺪو آھي ته ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﯿﺪ ﻣﺤﻔﻮﻅ ناهي بلڪه انهين ۾ ڪجھ سپارا ﯾﺎ ﺳﻮﺭتون ﯾﺎ ﺁيتون ﯾﺎ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﻋﺜﻤﺎﻥ ﻏﻨﯽ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه ﯾﺎ ٻين ﺻﺤﺎﺑﮧ ڪرام ڪڊي ڇڏيا ۔ هي نظريو ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﯿﺪ جو انڪار آھي جيڪو ﺑﺎﻻﺟﻤﺎﻉ ڪفر آھي ۔هڪ ﻋﻘﯿﺪو هي به آھي ته ﺍﺋﻤﮧ ﺍطهار ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه ﺍﻧﺒﯿﺎﺀ عليهم ﺍﻟﺴﻼﻡ کان ﺍﻓﻀﻞ آھن هي به ، ڪفر آھي ، ﺣﺎﻻنڪه ﺍنهن مسعلن ۾ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺩﯾﻮﺑﻨﺪي مڪتب فڪر سان اهلسنت جو ڪوبه ﺍﺧﺘﻼﻑ ناهي
ﺍﺳﻼﻡ جا جيڪي ﺑﻨﯿﺎﺩي عقيدا آھن اوهي ئي ﺩﺭﺍﺻﻞ ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جا ﺑﻨﯿﺎدي عقيدا آھن پوء جيئن جيئن ﺣﺎﻻﺕ ﺑﺪلندا رهيا ، ﻧﺖ نوان ﻓﺮقه ﭘﯿﺪﺍ ٿيندا رهيا ، ﻋﻠﻤﺎء ﺍھلسنت انهن جو ﺭﺩ به ڪندا رهيا ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺍﺳﻼﻡ جي ﺑﻨﯿﺎﺩي عقيدن ۽ ﺿﺮﻭﺭﯾﺎﺕ ﺩﯾﻦ تي هميشه ڪاربند رهياليڪن ﺣﺎﻻﺕ جي ﻣﺪﻭﺟﺰﺭ ۽ ﻧﺖ نون فرقن جي ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﺍنهن جو ﺍﻣﺘﯿﺎﺯي ﻭ ﺗﺸﺨﺼﺎﺕ بدلندو ﺭهيو ۔ ﻣﻮﺳﻮﻋۃ ﻟﻼﺩﯾﺎﻥ ﻭﺍﻟﻤﺬﺍهب ۾ ﺍھلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺣﺴﺐ ﺫﯾﻞ ﺍلفاظن ۾ ڪئي وئي آھي
ﺍﮨﻞ ﺍﻟﺴﻨۃ ﻭﺍﻟﺠﻤﺎﻋۃ ﮨﻢ ﺍﻟﻤﺘﻤﺴﮑﻮﻥ ﺳﻨۃ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲ ﺻﻠﯽ ﺍﷲ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺳﻠﻢ ﺍﻟﺘﺎﺭﮐﻮﻥ ﺑﺪﻉ ﺍﻟﻤﺒﺘﺪﻋﯿﻦ ﺑﻌﺪﮦ، ﺍﻟﺜﺎﺑﺘﻮﻥ ﻣﻊ ﺍﮨﻞ ﺍﻟﺠﻤﺎﻋۃ، ﻓﺎﺻﺤﺎﺏ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲ ﺻﻠﯽ ﺍﷲ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺳﻠﻢ ﮨﻢ ﺍﻟﺠﻤﺎﻋۃ ﺍﻟﺬﯾﻦ ﻗﺎﻝ ﻓﯿﮩﻢ ﺻﻠﯽ ﺍﷲ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺳﻠﻢ ( ﻣﺎ ﺍﻧﺎ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺍﺻﺤﺎﺑﯽ ﻋﻠﯿﮧ ﺍﻟﯿﻮﻡ )
يعني اهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ اوهي ئي آھن جيڪو ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲﷺ جي ﺳﻨﺖ تي ﻋﻤﻞ ﭘﯿﺮﺍ رهيا ، ﺑﺪﻣﺬهبن جي ﮔﻤﺮﺍهين کان ڪناره ڪش رهيا ۽ ﺟﻤﺎﻋﺖ سان ﻭﺍبسته رهيا ۽ ﺟﻤﺎﻋﺖ سان ﻣﺮﺍﺩ ﺻﺤﺎﺑﮧ ڪرﺍﻡ آھن جنهن جي ﺑﺎﺭي ۾ ﺳﺮڪاﺭ صلي الله عليه وسلم ﻓﺮﻣﺎيو ﻣﺎﺍﻧﺎ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺍﺻﺤﺎﺑﯽ ‘‘
ﺍهلسنت ﻭﺟﻤﺎﻋﺖ جو ﻟﻔﻆ ﺍﮔﺮچه حديث مبارڪن ۾ ﻣﺎﺧﻮﺫ آھي ليڪن ﺑﺪﻣﺬهبن جي ﻣﻘﺎبلي ۾ ھي ﺍﺻﻄﻼﺡ عهد ﺻﺤﺎبه جي ﺑﻌﺪ ﺷﺮﻭﻉ ٿي ، ﺑﻌﺪ ۾ ﺍﺳﻼمي ﺍفڪار ﻭﻧﻈﺮﯾﺎﺕ جا ٻه مڪاتب فڪر ﻭﺟﻮﺩ ۾ آيا ، ﺍﺷﺎﻋﺮﮦ ۽ ﻣﺎﺗﺮﯾﺪيه ليڪن ٻئي ﻓﺮﻭعي ﺍﺧﺘﻼﻓﺎﺕ جي ﺑﺎﻭﺟﻮﺩ ﺍﺻﻮﻝ ۾ ﻣﺘﻔﻖ ھئا انهين لاء ٻئي اهل ﺣﻖ ۽ ﺍھلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﻧﺎلي سان ﻣﻮﺳﻮﻡ ﺭهيا ۔ عهد ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ۾ حديثن جي ﺭﺩ ﻭﻗﺒﻮﻝ ۾ به ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ۽ ﺑﺪﻣﺬھبن جي ﺩﺭﻣﯿﺎﻥ ﻓﺮﻕ ڪيو ويندو هو حضرت ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺴﻠﻢ پنهنجي ﺻﺤﯿﺢ جي ﻣﻘﺪمي ۾ ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺮﯾﻦ ﺗﺎﺑﻌﯽ سان ﺑﺎﺳﻨﺎﺩ ﺧﻮﺩ ﺭﻭﺍﯾﺖ ڪرن ٿا
’’ پهرين ﺍﺳﻨﺎﺩ جي ﺗﻌﻠﻖ سان ﺗﻔﺘﯿﺶ نه ٿيندي هئي ليڪن جڏھن فتنو ﺑﺮﭘﺎ ٿيو ته ﺭﻭﺍﯾﺖ ڪرڻ ﻭﻗﺖ چوندا هئا ته پنهنجي ﺭﺍﻭين جي ﺑﺎﺭي ۾ ٻڌائو مان ٻڌھا يان ته ﺍﮔﺮ ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ڏسن ته ﻗﺒﻮﻝ ڪري وٺن ۽ ﺑﺪﻣﺬھب ڏسن ته ﺭﺩ ڪري ڇڏن ‘‘ ( ﻣﻘﺪمون ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﻄﺒﻮعه ﻣﻄﺒﻊ ﺍﻧﺼﺎﺭي ﺩهلي ﺹ 11 )
ﺣﻀﺮﺕ ﺍﻣﺎﻡ ﻋﻈﻢ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه سان ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﺷﻨﺎﺧﺖ جي ﺑﺎﺭي ۾ ﺳﻮﺍﻝ ڪيو ويو پاڻ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎئون ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺍﻟﺸﯿﺨﯿﻦ ﻭ ﺣﺐ ﺍﻟﺨﺘﯿﻦ ﻭ ﻣﺴﺢ ﺍﻟﺨﻔﯿﻦ
ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻀﺮﺍﺕ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﺍﺑﻮﺑﮑﺮ ﺻﺪﯾﻖ ۽ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﻓﺎﺭﻭﻕ ﺍﻋﻈﻢ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه کي ﺗﻤﺎﻡ ﺻﺤﺎبه کان ﺑﺰﺭﮒ سمجهڻ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﻋﺜﻤﺎﻥ ﻏﻨﯽ ۽ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽٰ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه سان ﻣﺤﺒﺖ رکڻ ۽ ﻣﻮﺯن تي ﻣﺴﺢ ڪرڻ مسلڪ ﺣﻨﻔﯽ ھي آھي ﻣﻮﺯن تي ﻣﺴﺢ ڪرڻ کان بهتر پيرن جو ڌوئڻ آھي ليڪن جڏھن ﺑﺪﻣﺬهبن سختي سان انڪار ڪيو ته ﻣﺴﺢ ڪرڻ ﺍھلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﻋﻼﻣﺖ ۽ ٻين ﺟﻤﺎعتن جي مقابلي ۾ ھي مسئلو ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي لاء وجه ﺍﻣﺘﯿﺎﺯ ٿي ويو ﻭﺍﺿﺢ ﺭهي ته ﺣﻀﺮﺕ ﺍﻣﺎﻡ ﺍﻋﻈﻢ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي جيڪا ﻋﻼﻣﺖ ٻڌائي ته ڪوفي جي ﺣﺎﻻﺕ جي ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ هئي ڇوته ﺍنهين ﻭﻗﺖ اتي ﺭﺍفضين جي ڪثرت هئي ، ﺍنهين لاء اوهي ئي ﻋﻼمتون ﺑﯿﺎﻥ ﻓﺮﻣﺎيائون جنهن سان انهن جو ﺭﺩ ٿيو ، ﺍنهين جو هي ﻣﻄﻠﺐ هرﮔﺰ ناهي ته ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ٿيڻ لاء ايهي ئي علامتون آھن
هڪ اهڙي ﺩﻧﯿﺎ ۾ جٿي ﺭﺟﺎﻝ جي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ جي ﺫﺭيعه نه بلڪه ﺣﻖ جي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺭﺟﺎﻝ جي ﺫﺭيعه ڪئي وڃي ٿي اتي اهڙي ﻧﺎﺯڪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺕ تي ﺍظھاﺭ ﺧﯿﺎﻝ ڪرڻ سمنڊ ۾ رهي ڪري ﻣﮕﺮمڇ کي ﺩﻋﻮﺕ ﻣﺒﺎﺭﺯﺕ ‘‘ ڏيڻ کان گهٽ ناهي بهرﺣﺎﻝ عوامناس جي اصلاح جي خاطر ڪجھ ﺍﺻﻮلي ۽ ﺑﻨﯿﺎﺩي ﺍﻣﻮﺭ ﭘﯿﺶ ﺧﺪﻣﺖ آھن ۔
( 1 ) ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺍهلسنت ڪو نئون فرقو ناهي جو انهين جي ﺑﻨﯿﺎﺩﯼ عقيدن کي آڱرين تي ڳڻيو وڃي بلڪه هن جي عقيدن کي ڪتاﺏ ﻭﺳﻨﺖ جو ﺧﻼصو ۽ ﺻﺤﺎبه ﻭ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنهم جي افڪار ﻭ ﻧﻈﺮﯾﺎﺕ ۽ ﺍﻋﻤﺎﻝ ﻭ ﺍﻓﻌﺎﻝ جو ﻧﭽﻮڙ آھي ۽ انهن عقيدي ﻭ ﺍﻋﻤﺎﻝ تي ﮔﺰشته چوڏھان ﺳﻮ ﺳﺎﻝ کان ﺍﻣﺖ ﺍﺳﻼميه جو ﺳﻮﺍﺩﻋﻈﻢ آھي جيستائين انهين سوال جو جواب آھي جو ﺗﻌﻠﻖ آھي ته اهلسنت و ﺟﻤﺎﻋﺖ ڪنهن عقيدن جي ﺑﻨﯿﺎﺩ تي ٻي جماعتن کان ﻣﻤﺘﺎﺯ آھي ؟ ته منهنجي ﻧﺎﻗﺺ ﺧﯿﺎﻝ ۾ ﺍنهين جو ﺟﻮﺍﺏ هي آھي ته هرﺯﻣﺎني ۾ جڏھن جڏھن ڪنهن ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺳﻮﺍﺩﺍﻋﻈﻢ جنهن عقيدن ﺍﺧﺘﻼﻑ ڪيو اوهي ئي عقيدا انهين دور ۾ ﺟﻤﺎﻋﺖ جا ﺍﻣﺘﯿﺎﺯ ۽ ﺳﻨﯿﺖ جي ﻋﻼﻣﺖ بنجي ويا ۔ ﻣﺜﺎﻝ جي ﻃﻮﺭ تي جنهن ﺯﻣﺎني ۾ ﺧﻮﺍﺭﺝ فتنون تڪفير ﺑﺮﭘﺎ ڪيوته ﺍنهين ﻭﻗﺖ ايهوئي مسئلو ﺳﻨﯽ ۽ ﻏﯿﺮ ﺳﻨﯽ جي ﺩﺭﻣﯿﺎﻥ ﻭجه ﺍﻣﺘﯿﺎﺯ ٿيو ، ﯾﻌﻨﯽ جيڪو ﻣﺮتڪب ڪبيره جي تڪفير نه ڪندو هجي اﻭﮦ ﺳﻨﯽ ۽ جيڪو ﻣﺮتڪب ڪبيره جي تڪفير ڪري اﻭهو ﻏﯿﺮ ﺳﻨﯽ، ﺍنهين کان ﺑﻌﺪ هڪ ﺩﻭﺭ ۾ ﺧﻠﻖ ﻗﺮﺁﻥ جو مسئلو ﺳﻨﯿﺖ جي ڪسوٽي ٿيندو هو ، جيڪو ﻗﺮﺁﻥ کي ﻗﺪﯾﻢ ۽ ﷲ جي ﺻﻔﺖ مڃي اﻭهو ﺳﻨﯽ ۽ جيڪو ﻗﺮﺁﻥ کي ﻣﺨﻠﻮﻕ ۽ ﺣﺎﺩﺙ مڃي اوهو ﻏﯿﺮ ﺳﻨﯽ
جيئن هن دور ۾ به هلي ٿو جيڪو يارسول الله جي ندا ڪري اوهو سني جيڪو يارسول الله جي ندا نه ڪري اوهو غير سني
( 2 ) اهلسنت و ﺟﻤﺎﻋﺖ جو ﻏﯿﺮ ﺍهلسنت سان ﺍﺧﺘﻼﻑ ﺍﺻﻮﻟﯽ به آھي ۽ ﺑﻌﺾ ﻓﺮﻭﻋﯽ ﻣﻌﺎﻣﻼﺕ ۾ به جڏھن ته ﺍﺧﺘﻼﻑ جي ﺍﺻﻞ ﺑﻨﯿﺎﺩ ﺍﺻﻮﻝ عقيدن تي آهي ، ﻓﺮﻭﻉ ۽ ﻣﺴﺎﺋﻞ تي ناهي اڄ اسانجو ﺍﺧﺘﻼﻑ ﻋﻈﻤﺖ ﻭ ﻧﺎﻣﻮﺱ ﺭﺳﺎﻟﺖ تي آھي ﷲ جي ﺭﺳﻮﻝﷺ جي ﻣﻘﺎﻡ ﻭ ﻣﺮتبو پاڻ سڳورن جي ﺷﺎﻥ ﻋﺎلي ۽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻭ ڪماﻻﺕ جو انڪار ۽ پاڻ سڳورن جي ﺗﺨﻔﯿﻒ ﺷﺎﻥ، ﮔﺴﺘﺎﺧﺎنه ﻃﺮﺯ ﺑﯿﺎﻥ، ۽ ﺑﻌﺾ ﺍھاﻧﺖ ﺁﻣﯿﺰ ﻋﺒﺎﺭتون ﺍﺻﻞ ﺍﺧﺘﻼﻑ جو ﺳﺒﺐ آھن ﻣﮕﺮ ڪجھ اسان جي ﺳﺎﺩﮔﯽ ۽ ڪجھ ﺣﺮﯾﻒ جي ﺩﺍﻧﺎئي جي ﺍنهين ﺍﺧﺘﻼﻑ کي ﻣﺤﺾ ﺑﻌﺾ ﻓﺮﻭﻋﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ۽ ﺑﻌﺾ ﻣﺴﺘﺤﺐ ۽ ﻣﺒﺎﺡ ﺍﻣﻮﺭ جي ﻗﺒﻮﻝ ﻭ ﺭﺩ جي ﺗﻨﺎﻇﺮ ۾ ڏٺو وڃي ٿو
ڳالھ واضع ڪري لکان ٿو تاڪه آساني ۾ ھرهڪ جي سمجھ ۾ اچي وڃي ديوبندي ۽ اهلحديث وهابي فرقن سان بنيادي اختلاف انهن جي ڪئين ڪتابن ۾ موجود ڪفريا عبارتون آھن جيڪي ديوبندين ۽ اهلحديث وهابين جي اڪابرن لکيون آھن انگريز سرڪار جي خوشامد ڏسي اهي ايترا ته مست ٿي ويا ته هنن سڀ کان پهرين تحفظ ناموس رسالت تي حملا ڪيا حضور صلي الله عليه وسلم جي شان گهٽ ڪرڻ خاطر ڪئين هيلا بهانا تلاش ڪيا اڄ به ڪو دوست مشاهدي خاطر حضور صلي الله عليه وسلم جي شان ۽ يزيد معلون جي باري ۾ ڪنهن وهابي سان بهس ڪري ڏسي وهابي حضور صلي الله عليه وسلم جي شان جي خلاف ۽ يزيد معلون جي حق ۾ دليل پيش ڪندا ٻي طرف هنن هڪ غلط پروپيگنڊا ڪئي مسلڪ اهلسنت و جماعت کي بريلوي نئون فرقو صابت ڪرڻ جي جي ڪوشش ڪئي وئي جنهن کي ڪافي مقبوليت به ملي عوامناس جي آڏو هڪ ڪوڙ کي مشھور ڪيو ويو مسلڪ اهلسنت و جماعت کي امام احمد رضا بريلوي عليه رحمه کان پوء وجود ۾ اچڻ جي دعوه مسلسل ڪئي وڃي ٿي جنهن جو ڪو بنياد ناهي يارهين شريف عرس شريف جنهن کي اڄ ميلاد چوجي ٿو فاتحه ايصال ثواب اولياه الله جي مزارن تي حاظري اهي سڀ ڪم اسان جا بزرگ اعلي حضرت امام احمد رضا خان بريلوي کان پهرين ڪندا اچن ( جاري آهي ) ”*******“
“
اهلسنت و جماعت جا اوهي ﺑﻨﯿﺎﺩي عقيدا جنهن جي وجه سان هو ٻين جماعتن کان ممتاز آھي ؟؟
*
اهلسنت جو غير اهلسنت سان ﺍﺧﺘﻼﻑ ﻓﺮﻭعي ﻣﺴﺎﺋﻞ ۾ آھي ﯾﺎ ﺍﺻﻮﻟﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ۾ ؟ ﻧﯿﺰ ﺍﺧﺘﻼﻑ جي ﻧﻮﻋﯿﺖ هر ٻه ۾ ڇا آھي ؟
٭ اهلسنت جا ﺑﻨﯿﺎﺩﯼ عقيدا ﺻﺮﻑ ڪتابن ۾ آھن ﯾﺎ ﺧﻮﺍﺹ ﻭ ﻋﻮﺍﻡ به ﺍنهين عقيدي تي هلندا آھن ؟
٭ ﺍهلسنت جي عقيدن تي ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﻨﯿﺎﺩي ڪتابن جي ﺑﺠﺎئي ﻋﻮﺍﻣﯽ ﺭﺳﻢ ﻭ ﺭﻭﺍﺝ جي ﺑﻨﯿﺎﺩ تي ﺍهلسنت جي تفهيم ڪيستائين ٺيڪ آھي ؟
٭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺍهلسنت ( ﺳﻮﺍﺩﺍﻋﻈﻢ ) جو ﻭﺟﻮﺩ ﻋﺎلمي ﺳﻄﺢ تي ڪنهن ﻣﻌﯿﺎﺭ تي ﺗﺴﻠﯿﻢ ڪيو وڃي ٿو ؟ ﺑﻨﯿﺎدي عقيدن ﯾﺎ ﻓﺮﻭﻋﯽ مسعلن ت ؟
٭ ﺟﻐﺮﺍﻓﯿﺎئي حالتن جي ﺯﯾﺮ ﺍﺛﺮ ﭘﯿﺪﺍ ٿيندڙ ﻓﺮﻭعي ﺍﺧﺘﻼﻓﺎﺕ جي ﺑﻨﯿﺎﺩ تي ﺗﺸﺪﺩ جو ﻣﻈﺎهرو ڪنهن ﺣﺪ تڪﺻﺤﯿﺢ آھي ؟
توهان اهلسنت و ﺟﻤﺎﻋﺖ جي حقيقي ﺗﻌﺎﺭﻑ جي سلسلي ۾ جٿان کان ﺑﺤﺚ کئين آھي هي ﺭﺥ وڏو ﺗﻔﺼﯿﻞ ﻃﻠﺐ آھي ۔ ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﻣﻘﺎبلي ۾ ٻين ﺟﻤﺎعتن جي فهرﺳﺖ ﻃﻮﯾﻞ آھي ۽ ھر ﺑﺎﻃﻞ ﻓﺮقي سان ﺍﺧﺘﻼﻑ جي ﻧﻮﻋﯿﺖ به ﻣﺨﺘﻠﻒ آھي انهين لاء ھر ﻓﺮقي جي ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ئي ﺍهلسنت جي ﺍﻣﺘﯿﺎﺯي عقيدن کي ﺳﭙﺮﺩ ﻗﻠﻢ ڪري سگهجي ٿو هتي انهين ﺣﻘﯿﻘﺖ کي به ﻧﻈﺮ ﺍﻧﺪﺍﺯ نٿو ڪري سگهجي ته هڪ ئي ﻋﻘﯿﺪي ۾ ھڪ ﻓﺮقي سان اسانجو ﺷﺪﯾﺪ ﺍﺧﺘﻼﻑ آھي جڏھن ته ﻋﯿﻦ ﺍنهين ﻋﻘﯿﺪي ۾ ٻي ﺟﻤﺎﻋﺖ سان اسان جو ڪوبه ﺍﺧﺘﻼﻑ ناهي ۔ ﻣﺜﺎﻝ جي ﻃﻮﺭ ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جو عقيدو آھي ته ﻗﺮﺁﻥ ﻋﻈﯿﻢ مڪمل آھي، ليڪن ﺭﺍﻓﻀﯽ ﻓﺮقي جو ﻋﻘﯿﺪو آھي ته ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﯿﺪ ﻣﺤﻔﻮﻅ ناهي بلڪه انهين ۾ ڪجھ سپارا ﯾﺎ ﺳﻮﺭتون ﯾﺎ ﺁيتون ﯾﺎ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﻋﺜﻤﺎﻥ ﻏﻨﯽ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه ﯾﺎ ٻين ﺻﺤﺎﺑﮧ ڪرام ڪڊي ڇڏيا ۔ هي نظريو ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﯿﺪ جو انڪار آھي جيڪو ﺑﺎﻻﺟﻤﺎﻉ ڪفر آھي ۔هڪ ﻋﻘﯿﺪو هي به آھي ته ﺍﺋﻤﮧ ﺍطهار ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه ﺍﻧﺒﯿﺎﺀ عليهم ﺍﻟﺴﻼﻡ کان ﺍﻓﻀﻞ آھن هي به ، ڪفر آھي ، ﺣﺎﻻنڪه ﺍنهن مسعلن ۾ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺩﯾﻮﺑﻨﺪي مڪتب فڪر سان اهلسنت جو ڪوبه ﺍﺧﺘﻼﻑ ناهي
ﺍﺳﻼﻡ جا جيڪي ﺑﻨﯿﺎﺩي عقيدا آھن اوهي ئي ﺩﺭﺍﺻﻞ ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جا ﺑﻨﯿﺎدي عقيدا آھن پوء جيئن جيئن ﺣﺎﻻﺕ ﺑﺪلندا رهيا ، ﻧﺖ نوان ﻓﺮقه ﭘﯿﺪﺍ ٿيندا رهيا ، ﻋﻠﻤﺎء ﺍھلسنت انهن جو ﺭﺩ به ڪندا رهيا ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺍﺳﻼﻡ جي ﺑﻨﯿﺎﺩي عقيدن ۽ ﺿﺮﻭﺭﯾﺎﺕ ﺩﯾﻦ تي هميشه ڪاربند رهياليڪن ﺣﺎﻻﺕ جي ﻣﺪﻭﺟﺰﺭ ۽ ﻧﺖ نون فرقن جي ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﺍنهن جو ﺍﻣﺘﯿﺎﺯي ﻭ ﺗﺸﺨﺼﺎﺕ بدلندو ﺭهيو ۔ ﻣﻮﺳﻮﻋۃ ﻟﻼﺩﯾﺎﻥ ﻭﺍﻟﻤﺬﺍهب ۾ ﺍھلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺣﺴﺐ ﺫﯾﻞ ﺍلفاظن ۾ ڪئي وئي آھي
ﺍﮨﻞ ﺍﻟﺴﻨۃ ﻭﺍﻟﺠﻤﺎﻋۃ ﮨﻢ ﺍﻟﻤﺘﻤﺴﮑﻮﻥ ﺳﻨۃ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲ ﺻﻠﯽ ﺍﷲ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺳﻠﻢ ﺍﻟﺘﺎﺭﮐﻮﻥ ﺑﺪﻉ ﺍﻟﻤﺒﺘﺪﻋﯿﻦ ﺑﻌﺪﮦ، ﺍﻟﺜﺎﺑﺘﻮﻥ ﻣﻊ ﺍﮨﻞ ﺍﻟﺠﻤﺎﻋۃ، ﻓﺎﺻﺤﺎﺏ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲ ﺻﻠﯽ ﺍﷲ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺳﻠﻢ ﮨﻢ ﺍﻟﺠﻤﺎﻋۃ ﺍﻟﺬﯾﻦ ﻗﺎﻝ ﻓﯿﮩﻢ ﺻﻠﯽ ﺍﷲ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺳﻠﻢ ( ﻣﺎ ﺍﻧﺎ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺍﺻﺤﺎﺑﯽ ﻋﻠﯿﮧ ﺍﻟﯿﻮﻡ )
يعني اهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ اوهي ئي آھن جيڪو ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲﷺ جي ﺳﻨﺖ تي ﻋﻤﻞ ﭘﯿﺮﺍ رهيا ، ﺑﺪﻣﺬهبن جي ﮔﻤﺮﺍهين کان ڪناره ڪش رهيا ۽ ﺟﻤﺎﻋﺖ سان ﻭﺍبسته رهيا ۽ ﺟﻤﺎﻋﺖ سان ﻣﺮﺍﺩ ﺻﺤﺎﺑﮧ ڪرﺍﻡ آھن جنهن جي ﺑﺎﺭي ۾ ﺳﺮڪاﺭ صلي الله عليه وسلم ﻓﺮﻣﺎيو ﻣﺎﺍﻧﺎ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﺍﺻﺤﺎﺑﯽ ‘‘
ﺍهلسنت ﻭﺟﻤﺎﻋﺖ جو ﻟﻔﻆ ﺍﮔﺮچه حديث مبارڪن ۾ ﻣﺎﺧﻮﺫ آھي ليڪن ﺑﺪﻣﺬهبن جي ﻣﻘﺎبلي ۾ ھي ﺍﺻﻄﻼﺡ عهد ﺻﺤﺎبه جي ﺑﻌﺪ ﺷﺮﻭﻉ ٿي ، ﺑﻌﺪ ۾ ﺍﺳﻼمي ﺍفڪار ﻭﻧﻈﺮﯾﺎﺕ جا ٻه مڪاتب فڪر ﻭﺟﻮﺩ ۾ آيا ، ﺍﺷﺎﻋﺮﮦ ۽ ﻣﺎﺗﺮﯾﺪيه ليڪن ٻئي ﻓﺮﻭعي ﺍﺧﺘﻼﻓﺎﺕ جي ﺑﺎﻭﺟﻮﺩ ﺍﺻﻮﻝ ۾ ﻣﺘﻔﻖ ھئا انهين لاء ٻئي اهل ﺣﻖ ۽ ﺍھلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﻧﺎلي سان ﻣﻮﺳﻮﻡ ﺭهيا ۔ عهد ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ۾ حديثن جي ﺭﺩ ﻭﻗﺒﻮﻝ ۾ به ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ۽ ﺑﺪﻣﺬھبن جي ﺩﺭﻣﯿﺎﻥ ﻓﺮﻕ ڪيو ويندو هو حضرت ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺴﻠﻢ پنهنجي ﺻﺤﯿﺢ جي ﻣﻘﺪمي ۾ ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺮﯾﻦ ﺗﺎﺑﻌﯽ سان ﺑﺎﺳﻨﺎﺩ ﺧﻮﺩ ﺭﻭﺍﯾﺖ ڪرن ٿا
’’ پهرين ﺍﺳﻨﺎﺩ جي ﺗﻌﻠﻖ سان ﺗﻔﺘﯿﺶ نه ٿيندي هئي ليڪن جڏھن فتنو ﺑﺮﭘﺎ ٿيو ته ﺭﻭﺍﯾﺖ ڪرڻ ﻭﻗﺖ چوندا هئا ته پنهنجي ﺭﺍﻭين جي ﺑﺎﺭي ۾ ٻڌائو مان ٻڌھا يان ته ﺍﮔﺮ ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ڏسن ته ﻗﺒﻮﻝ ڪري وٺن ۽ ﺑﺪﻣﺬھب ڏسن ته ﺭﺩ ڪري ڇڏن ‘‘ ( ﻣﻘﺪمون ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﻄﺒﻮعه ﻣﻄﺒﻊ ﺍﻧﺼﺎﺭي ﺩهلي ﺹ 11 )
ﺣﻀﺮﺕ ﺍﻣﺎﻡ ﻋﻈﻢ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه سان ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﺷﻨﺎﺧﺖ جي ﺑﺎﺭي ۾ ﺳﻮﺍﻝ ڪيو ويو پاڻ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎئون ﺗﻔﻀﯿﻞ ﺍﻟﺸﯿﺨﯿﻦ ﻭ ﺣﺐ ﺍﻟﺨﺘﯿﻦ ﻭ ﻣﺴﺢ ﺍﻟﺨﻔﯿﻦ
ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻀﺮﺍﺕ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﺍﺑﻮﺑﮑﺮ ﺻﺪﯾﻖ ۽ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﻓﺎﺭﻭﻕ ﺍﻋﻈﻢ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه کي ﺗﻤﺎﻡ ﺻﺤﺎبه کان ﺑﺰﺭﮒ سمجهڻ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﻋﺜﻤﺎﻥ ﻏﻨﯽ ۽ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻟﻤﻮﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽٰ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه سان ﻣﺤﺒﺖ رکڻ ۽ ﻣﻮﺯن تي ﻣﺴﺢ ڪرڻ مسلڪ ﺣﻨﻔﯽ ھي آھي ﻣﻮﺯن تي ﻣﺴﺢ ڪرڻ کان بهتر پيرن جو ڌوئڻ آھي ليڪن جڏھن ﺑﺪﻣﺬهبن سختي سان انڪار ڪيو ته ﻣﺴﺢ ڪرڻ ﺍھلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي ﻋﻼﻣﺖ ۽ ٻين ﺟﻤﺎعتن جي مقابلي ۾ ھي مسئلو ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي لاء وجه ﺍﻣﺘﯿﺎﺯ ٿي ويو ﻭﺍﺿﺢ ﺭهي ته ﺣﻀﺮﺕ ﺍﻣﺎﻡ ﺍﻋﻈﻢ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنه ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ جي جيڪا ﻋﻼﻣﺖ ٻڌائي ته ڪوفي جي ﺣﺎﻻﺕ جي ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ هئي ڇوته ﺍنهين ﻭﻗﺖ اتي ﺭﺍفضين جي ڪثرت هئي ، ﺍنهين لاء اوهي ئي ﻋﻼمتون ﺑﯿﺎﻥ ﻓﺮﻣﺎيائون جنهن سان انهن جو ﺭﺩ ٿيو ، ﺍنهين جو هي ﻣﻄﻠﺐ هرﮔﺰ ناهي ته ﺍهلسنت ﻭ ﺟﻤﺎﻋﺖ ٿيڻ لاء ايهي ئي علامتون آھن
هڪ اهڙي ﺩﻧﯿﺎ ۾ جٿي ﺭﺟﺎﻝ جي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ جي ﺫﺭيعه نه بلڪه ﺣﻖ جي ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺭﺟﺎﻝ جي ﺫﺭيعه ڪئي وڃي ٿي اتي اهڙي ﻧﺎﺯڪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺕ تي ﺍظھاﺭ ﺧﯿﺎﻝ ڪرڻ سمنڊ ۾ رهي ڪري ﻣﮕﺮمڇ کي ﺩﻋﻮﺕ ﻣﺒﺎﺭﺯﺕ ‘‘ ڏيڻ کان گهٽ ناهي بهرﺣﺎﻝ عوامناس جي اصلاح جي خاطر ڪجھ ﺍﺻﻮلي ۽ ﺑﻨﯿﺎﺩي ﺍﻣﻮﺭ ﭘﯿﺶ ﺧﺪﻣﺖ آھن ۔
( 1 ) ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺍهلسنت ڪو نئون فرقو ناهي جو انهين جي ﺑﻨﯿﺎﺩﯼ عقيدن کي آڱرين تي ڳڻيو وڃي بلڪه هن جي عقيدن کي ڪتاﺏ ﻭﺳﻨﺖ جو ﺧﻼصو ۽ ﺻﺤﺎبه ﻭ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ﺭﺿﯽ ﺍﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽٰ عنهم جي افڪار ﻭ ﻧﻈﺮﯾﺎﺕ ۽ ﺍﻋﻤﺎﻝ ﻭ ﺍﻓﻌﺎﻝ جو ﻧﭽﻮڙ آھي ۽ انهن عقيدي ﻭ ﺍﻋﻤﺎﻝ تي ﮔﺰشته چوڏھان ﺳﻮ ﺳﺎﻝ کان ﺍﻣﺖ ﺍﺳﻼميه جو ﺳﻮﺍﺩﻋﻈﻢ آھي جيستائين انهين سوال جو جواب آھي جو ﺗﻌﻠﻖ آھي ته اهلسنت و ﺟﻤﺎﻋﺖ ڪنهن عقيدن جي ﺑﻨﯿﺎﺩ تي ٻي جماعتن کان ﻣﻤﺘﺎﺯ آھي ؟ ته منهنجي ﻧﺎﻗﺺ ﺧﯿﺎﻝ ۾ ﺍنهين جو ﺟﻮﺍﺏ هي آھي ته هرﺯﻣﺎني ۾ جڏھن جڏھن ڪنهن ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺳﻮﺍﺩﺍﻋﻈﻢ جنهن عقيدن ﺍﺧﺘﻼﻑ ڪيو اوهي ئي عقيدا انهين دور ۾ ﺟﻤﺎﻋﺖ جا ﺍﻣﺘﯿﺎﺯ ۽ ﺳﻨﯿﺖ جي ﻋﻼﻣﺖ بنجي ويا ۔ ﻣﺜﺎﻝ جي ﻃﻮﺭ تي جنهن ﺯﻣﺎني ۾ ﺧﻮﺍﺭﺝ فتنون تڪفير ﺑﺮﭘﺎ ڪيوته ﺍنهين ﻭﻗﺖ ايهوئي مسئلو ﺳﻨﯽ ۽ ﻏﯿﺮ ﺳﻨﯽ جي ﺩﺭﻣﯿﺎﻥ ﻭجه ﺍﻣﺘﯿﺎﺯ ٿيو ، ﯾﻌﻨﯽ جيڪو ﻣﺮتڪب ڪبيره جي تڪفير نه ڪندو هجي اﻭﮦ ﺳﻨﯽ ۽ جيڪو ﻣﺮتڪب ڪبيره جي تڪفير ڪري اﻭهو ﻏﯿﺮ ﺳﻨﯽ، ﺍنهين کان ﺑﻌﺪ هڪ ﺩﻭﺭ ۾ ﺧﻠﻖ ﻗﺮﺁﻥ جو مسئلو ﺳﻨﯿﺖ جي ڪسوٽي ٿيندو هو ، جيڪو ﻗﺮﺁﻥ کي ﻗﺪﯾﻢ ۽ ﷲ جي ﺻﻔﺖ مڃي اﻭهو ﺳﻨﯽ ۽ جيڪو ﻗﺮﺁﻥ کي ﻣﺨﻠﻮﻕ ۽ ﺣﺎﺩﺙ مڃي اوهو ﻏﯿﺮ ﺳﻨﯽ
جيئن هن دور ۾ به هلي ٿو جيڪو يارسول الله جي ندا ڪري اوهو سني جيڪو يارسول الله جي ندا نه ڪري اوهو غير سني
( 2 ) اهلسنت و ﺟﻤﺎﻋﺖ جو ﻏﯿﺮ ﺍهلسنت سان ﺍﺧﺘﻼﻑ ﺍﺻﻮﻟﯽ به آھي ۽ ﺑﻌﺾ ﻓﺮﻭﻋﯽ ﻣﻌﺎﻣﻼﺕ ۾ به جڏھن ته ﺍﺧﺘﻼﻑ جي ﺍﺻﻞ ﺑﻨﯿﺎﺩ ﺍﺻﻮﻝ عقيدن تي آهي ، ﻓﺮﻭﻉ ۽ ﻣﺴﺎﺋﻞ تي ناهي اڄ اسانجو ﺍﺧﺘﻼﻑ ﻋﻈﻤﺖ ﻭ ﻧﺎﻣﻮﺱ ﺭﺳﺎﻟﺖ تي آھي ﷲ جي ﺭﺳﻮﻝﷺ جي ﻣﻘﺎﻡ ﻭ ﻣﺮتبو پاڻ سڳورن جي ﺷﺎﻥ ﻋﺎلي ۽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻭ ڪماﻻﺕ جو انڪار ۽ پاڻ سڳورن جي ﺗﺨﻔﯿﻒ ﺷﺎﻥ، ﮔﺴﺘﺎﺧﺎنه ﻃﺮﺯ ﺑﯿﺎﻥ، ۽ ﺑﻌﺾ ﺍھاﻧﺖ ﺁﻣﯿﺰ ﻋﺒﺎﺭتون ﺍﺻﻞ ﺍﺧﺘﻼﻑ جو ﺳﺒﺐ آھن ﻣﮕﺮ ڪجھ اسان جي ﺳﺎﺩﮔﯽ ۽ ڪجھ ﺣﺮﯾﻒ جي ﺩﺍﻧﺎئي جي ﺍنهين ﺍﺧﺘﻼﻑ کي ﻣﺤﺾ ﺑﻌﺾ ﻓﺮﻭﻋﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ۽ ﺑﻌﺾ ﻣﺴﺘﺤﺐ ۽ ﻣﺒﺎﺡ ﺍﻣﻮﺭ جي ﻗﺒﻮﻝ ﻭ ﺭﺩ جي ﺗﻨﺎﻇﺮ ۾ ڏٺو وڃي ٿو
ڳالھ واضع ڪري لکان ٿو تاڪه آساني ۾ ھرهڪ جي سمجھ ۾ اچي وڃي ديوبندي ۽ اهلحديث وهابي فرقن سان بنيادي اختلاف انهن جي ڪئين ڪتابن ۾ موجود ڪفريا عبارتون آھن جيڪي ديوبندين ۽ اهلحديث وهابين جي اڪابرن لکيون آھن انگريز سرڪار جي خوشامد ڏسي اهي ايترا ته مست ٿي ويا ته هنن سڀ کان پهرين تحفظ ناموس رسالت تي حملا ڪيا حضور صلي الله عليه وسلم جي شان گهٽ ڪرڻ خاطر ڪئين هيلا بهانا تلاش ڪيا اڄ به ڪو دوست مشاهدي خاطر حضور صلي الله عليه وسلم جي شان ۽ يزيد معلون جي باري ۾ ڪنهن وهابي سان بهس ڪري ڏسي وهابي حضور صلي الله عليه وسلم جي شان جي خلاف ۽ يزيد معلون جي حق ۾ دليل پيش ڪندا ٻي طرف هنن هڪ غلط پروپيگنڊا ڪئي مسلڪ اهلسنت و جماعت کي بريلوي نئون فرقو صابت ڪرڻ جي جي ڪوشش ڪئي وئي جنهن کي ڪافي مقبوليت به ملي عوامناس جي آڏو هڪ ڪوڙ کي مشھور ڪيو ويو مسلڪ اهلسنت و جماعت کي امام احمد رضا بريلوي عليه رحمه کان پوء وجود ۾ اچڻ جي دعوه مسلسل ڪئي وڃي ٿي جنهن جو ڪو بنياد ناهي يارهين شريف عرس شريف جنهن کي اڄ ميلاد چوجي ٿو فاتحه ايصال ثواب اولياه الله جي مزارن تي حاظري اهي سڀ ڪم اسان جا بزرگ اعلي حضرت امام احمد رضا خان بريلوي کان پهرين ڪندا اچن ( جاري آهي ) ”*******“
“
تبصرے