باب علم يا اڀاڳ ( سنڌ سونهاري )
جي ايم شاه جي ڪفرياتي گند رکندڙ ڪتاب جيئن ڏٺّو آ مون جو حضرت پير ابراهيم جان سرهندي فاروقي عليه الرحمه جي ماياناز ڪتاب سنڌ سونهاري مان سلسله وار جواب . ( باب علم يا اڀاڳ )
**
جي ايم شيد پنهنجي ڪتاب جيئن ڏٺو آ مون جي ابتدائي انهن عمدن اکرن سان ڪئي آھي ته منهنجو علم جو وڌڻ سبب ٿيو منهنجي ترڪ اسلام جو . هي به عجيب منتق آھي اسلام کي الوداع ڪرڻ جو سبب بڻيو آھي جنهن کي جيستائين جاهل هئس تيستائين جيئي جيئي سدا جيئي ڪري جهولي ء ۾ جهليم پر جڏھن جهالت جا ڦلا ڪاٽائي علم واري نپٽ انڌي اک نور ڀري ڪرايم تڏھن ڏٺم ته مار مانجهاڻي .هتي ته ڳالھ ۾ ڪجھ ڪونهي اسلام نالوئي آھي ٻاٽن ٽوٽڪن ۽ ٽوڻن جو ٻيو مڙئي ٿيو خير ..
واه ڙي جي ايمڙا واه اهو به شڪر ٿيو جو تون علم وارو ٿيئن جاهل هجين ها ته جيڪر اڃانه به اسلام جي ماکيء ۾ مک وانگر چهٽيو پيو هجين ها جس هجي تنهنجي انهيء علم کي پڙھائڻ واري استاد کي جنهن سنهڙو ڪک مک کي ڊڍر هيٺان ڏئي مٿي کڻي مک جا پير ماکيء مان آجاڪرايا جنهن هڪ ماکيء مان مک جهڙو ڪنو ڪٽر ڪڍيو ٻيو ته مک جي جان بچائي وڌي ويچارڙي مک گندگيء تي آرام ۽ اطمينان سان ويهي چوسي ۽ چٽي ته اهو هنجو مهامرڪ ۽ آڏ وڏائي آھي ماکيء تي ڪرڻ واقعي هن جي جهالت آھي اهو سون گهوريو جو ڪن ڇني اوها لذت وڃي سک ۾ پئي جنهن ۾ جان جو جوکوڪا جي ايم جهڙي علم علم جي اڪابر مک ئي انهيء مٺي موچاري ۽ لذيذ ترين گرڻ کان گوشائتي رهي سگهي ٿي جاهل مک ڌو ڌٻڻ جي وچ ۾ جيترو پاڻ پڇاڙي اوترو هيٺ ئي هيٺَ ھلي اي جي ايم ڇا تنهنجو علم امام غزالي ۽ امام رازي کان به وڌي ويو ۽ انهن امامن جي عميق علمن جي آخري حد ته اڃا اسلام جي دائري اندر هئي تون شايد انهن جي آخري حد کان به ڪي ڇاڙڪيون اڳڀرو هنڌ پهتو آھين جتي اسلام ناحق ٿو نظر اچي اهي علم جا امام جن ميڻ بتي وانگر پاڻ کي ڳاري فناڪري نه فقط تادم زيست پر ابد الابادتا ۽ پنهنجي پائدار روشني سان جهان کي جهرڪايو ۽ دنيا جي مشهور علمي مرڪز يونان جي فلاسفرن جي اول ڄاري کي انهن جي ئي قائم ڪيل ۽ مسلمه عقلي اصول و ضوابط کي تسليم ڪري انهن جي ئي ڪلين قاعدن تي ڪاربند رهي انهن جي طور طريقن سان بنايل صغريٰ ڪبريٰ مان نتيجا ڪڊي انهن جي ئي ٺاهيل عقلي دليلن جي هٿيارن کي خود انهن تي استعمال ڪري انهن جي ئي علم ۽ فلسفي جي قانونن سان انهن جي علم.۽ فلسفي کي ڏھيون ڪري ڇڏيو نه فقط انهي ڄار ئي کي ڏھيون ڪيو پر بظاهر هنن جي بنايل مضبوط ۽ وزندار عقلي دلائل ۽ اٿاھ علمي ذخيرن کي سر جي سڙيل سنگ وانگر ڦوڪ سان اڏائي ڪاالعدم ڪري ڇڏيو پر شايدانهن جي عملن کان به اڳتي ڪا علم.جي آڳاهين حد اهڙي به آھي جتي ماڳهين ماڻھو اسلام جو دشمن بنجي ٿو وڃي ۽ اتي تنهنجو پير پهچي ويو آھي هاڻي اچوته تنهنجي علم جي تمام ڊگهي تاڃي جي ماپ وٺون جيڪا شب فراق کان به ڊگهي آھي جيڪا زلف يار کان به ڊگهي آھي جيڪا انڊلٺ کان به ڊگهي آھي پر جيڪا ڪهڪشان کان به ڊگهي آھي ۽ جانچ وٺون ته انهن جي سٽ جا ڀڙا ڪيتريقدر ڀڳل آھن ۽ اهو سٽ ڪيتري قدر سنهون ڪتيل آھي . آھي ته ٻيلي ڳري ڳالھ جي ايم جي علم جو ڪاٿو ڪرڻ ڪا چرچي جي بات ناهي سمنڊ کي سپين سان اپائڻون آھي ٿر جي واري کي مراڙي جي ماسن ۽ تولن سان تورڻون آھي انت معلوم.ڪرڻ آسان نه سهي پر دريا ۾ پيل ماڻھو توڻي جو تارون نه هجي ته به دڙھا داڦوڙا هڻي ڪنهن پاسي ته ٿيندو هائو سانئين اوهان جو اهو اڻ ميو ۽ اٿاھ علم اجهوهي آھي انگريزي ۾ ميٽرڪ پاس اهو ميٽرڪ جيڪو اڄ ڪلھ ڪاڪوس صفاڪرڻ واريون ڀنگياڻيون ڇوريون به پاس ڪريو وتن.
هاڻ اچو عربي تي جي ايم شيد جو استاد مولوي الھ بخش ڪنڀارجيڪو ويچارو پاڻ به ڏيهن جوڏڏ ۽ نالي جو مولوي هو اهو فرمائي ٿوته ڇاجي پڳ ڇاجي ٻي . پگهار جي پيسن کي مٺو ڪرڻ لاء مون ڪو وقت رهي جيڪي پنا مون پاڻ ٿي پڙھي ڄاتا نه شوخ چشم شاگرد سي ٺلها ورق ورائي نالي جو نوڙ مٿي تي ٻڌائي کڻي ڇڏيو مانس لياقت همراه ۾ نه عربي جي ٻن سٽن لکڻ جي نه ڪنهن ڪتاب لکڻ نه ڪنهن ڪتاب جي اڌ صفحه پڙھڻ جي مولوي الھ بخش مرحوم اهڙن پارن وارن انگريزي ۽ عربي جي علمن کان سواء ڪوه ڄاڻان تو ڪهڙا علم پڙھيا جن توکي علمي لحاظ سان ابليس جوبه ابو بنائي ڇڏيو علمي سرمايه کان ايڏو تهي دامن ۽ ڪنگال جنهن وٽ علمي سرمايه جي لحاظ سان سڃ پئي واڪا ڪري صفا چٽوڙ سو عربي ۽ انگريزي جي ٻاٽن ٻاٽن اکرن تي ايڏو مئو ۾ اچي ويو آھي جو اسلام کان ڦرڻ جو ڪارڻ پنهنجي علم.جي واڌ ٿو ڄاڻائي ۽ اسلام جهڙي عظيم مزهب کي پن جي ڀتل پٿر سمجهي ڊاھڻ لاء انهي کي ٿو نان ٿو هڻي ڦڪو نٿو ٿيئي .
بلي بلي علم.همراه جو قائدي کان وڌيڪ ٿي ويو آھي نقل ڪندا آھن ته ڏاهرين جي پٽيل ذات وارن کان پنهنجي وات تي پٽي ٻڌائي ته متان واٽ تي منهنجو اڻ ميو عقل وهي نه وڃي حڪم.ڪيائين ته ڪچهري ۾ پهچڻ کان پوء پٽي کولجو ته ڪچهري تي عقل جون پالوٽون ڪريان . الحاد پرستن کي به گهرجي ته سندن مايئه ناز عالم جو بچي ويل ڪچرو سنڀالي رکن تاڪه اوهان جهڙي ايندڙ پوين انڌن کي ڪجھ مواد ملي سگهي نه ته جيئن مهراڻ مست ٿي سڄو ملڪ پيو ٻوڙي تيئن جي ايم ڀڳت جو ڪتابي گند رهيل جنهن کي جاهلن جو ٽولو علم جو دريا ٿو سمجهي متان سڄي سنڌ جي ستيا ناس نه ڪري ڇڏي آخر بالڪل گهڻون جو ٿيو ته ڪٿان نه ڪٿان بوڙيا ڪري نڪرندو .
اسلام جي وڏي چڪ اها پڪڙي اٿس ته اسلام جا ڪل رڪن اڳوڻن مزهبن تان ڪاپي ڪيل آھن جيڪڏهن ڪڏھن به قرآن پاڪ پڙھڻ کيس نصيب ٿيئي ها ته اهڙو احمقانه اعتراض ڪون ڪري ها اڙي ڪاپي ڪرڻ انهي صورت ۾ چئجي هاجو ٻيا مزهب ٻين خدائن جا ٺاهيل هجن ها ۽ اسان جي خدا جو معاذالله ٻين خدائن جي ٺاهيل رڪنن تي روح رسڪي وڃي ها جڏھن رب هڪڙوئي آھي ۽ انهي هڪڙي ئي رب حضرت آدم عليه سلام کان حضرت احمد مجتبٰي صلي الله عليه وسلم تائين سڀني نبين صلوات الله عليهم اجمعين جي واتان ساڳيو پيغام موڪليو آھي ۽ ھردور ۾ ساڳي طرح عبادتن ۽ جمله چڱاين جو امر ۽ جمله بڇڙاين کان منع فرمائي آھي قرآن صاف طرح سان فرمائي ٿو ته روزا اوهان تي فرض ٿيا جيئن اڳين امتن تي فرض ٿيا اهڙي طرح سان نماز حج زڪوات جهاد سڀ ڳالهيون سڀني نبين جي امتن تي ساڳي طرح فرض ھيون حتٰي ڪه اسلام.جو نالو به ڪو نئون نه آھي حضرت آدم عليه السلام کان ساڳيو هلندو اچي رب فرمائي ٿو ته مون اوهان کي ۽ اڳين کي مسلمان جو نالو ڏنهون جيڪڏھن ڪجھ به ڪو عقل ۽ شعور هجيس هاته چوي ها ته ازل کان ابد تائين ساڳيو اسلام هلندو ٿو اچي ۽ هلندو رهندو ۽ ڪاپي ڪرڻ ڪرڻ وارو احمقانه اعتراض ڪون ڪري ها ۽ اسلام جهڙي عظيم مزهب تي اينهين اُلرين ڪون اچي ها رب رسي ته مت کسي هڻي ڪون هٿيار مون اسلام کي عظيم انهي ڪري نه چيو آھي ته اسلام جا پيرو ڪار اسي ڪروڙ آھن بلڪه مون اسلام کي عظيم انهي حيثيت سان چيو آھي ته اسلام جي حقانيت تي ايترو گهڻو لکيو ويو آھي جنهنجو هزارون حصو به ڪنهن مزهب تي نه لکيو ويو آھي هزارين علم جي امامن اسلام جي هڪ هڪ رڪن تي فلسفيانه انداز ۾ ايڏو ته بحث ڪيو آھي ۽ ايتري قدر عقلي دلائل ۽ براهن پيش ڪيا آھن جو انساني عقل ۽ فڪر کي مڃڻ وسهڻ ۽ انهن جي اڳيان سرتسليم.خم ڪرڻ ڌاران نڪا ڪا راه ٿي رهي نڪا واه ڪنهن نڀاڳي ۽ نحس ۽ ند کي اهي ڏسڻ نصيب نه ٿيا آهن ته انهي ۾ اسلام.جو ڪهڙو قصور خورشيد نه مجرم.از کسي بينا نيست “علم.جو وڌڻ سبب بنيو اسلام جي ڇڏڻ جو انهي جو مثال هي آھي جيئن ڪو ماڻھو چوي ته آئون اڳي انڌو هئس مون سڄ کي چڱي طرح سان پئي ڏٺو هاڻي سڄو ٿيو آھيان اکيون چٽيون ٿيون آھن تڏھن پتو پيو آھي ته سڄ ۾ اها ڀڙاش آھي منهنجي نحوست وڌي آھي منهنجي حماقت وڌي آھي مونکي شومي قسمت گهيريو آھي مون تي بدبختي ۽ شقاوت غالب ٿي وئي آھي ضلالت ۽ گمراهي ڏاڍا ٻک وجهي پاڻ وٽ اهڙو سوگهو ڪيو آھي جو چريو به نٿو ٿي سگهان هدايت ۽ چڱائي بيزار ٿي مون کان ڪوهن جا ڪوه پري ڀڄي وئي آھي تڏھن اسلام جي روشني ۽ تانبا ڪي جنهن تي سو سو سر صدقو ڪجن انهي جي ڏسڻ کان منهنجون اکيون محروم آھن **
**
جي ايم شيد پنهنجي ڪتاب جيئن ڏٺو آ مون جي ابتدائي انهن عمدن اکرن سان ڪئي آھي ته منهنجو علم جو وڌڻ سبب ٿيو منهنجي ترڪ اسلام جو . هي به عجيب منتق آھي اسلام کي الوداع ڪرڻ جو سبب بڻيو آھي جنهن کي جيستائين جاهل هئس تيستائين جيئي جيئي سدا جيئي ڪري جهولي ء ۾ جهليم پر جڏھن جهالت جا ڦلا ڪاٽائي علم واري نپٽ انڌي اک نور ڀري ڪرايم تڏھن ڏٺم ته مار مانجهاڻي .هتي ته ڳالھ ۾ ڪجھ ڪونهي اسلام نالوئي آھي ٻاٽن ٽوٽڪن ۽ ٽوڻن جو ٻيو مڙئي ٿيو خير ..
واه ڙي جي ايمڙا واه اهو به شڪر ٿيو جو تون علم وارو ٿيئن جاهل هجين ها ته جيڪر اڃانه به اسلام جي ماکيء ۾ مک وانگر چهٽيو پيو هجين ها جس هجي تنهنجي انهيء علم کي پڙھائڻ واري استاد کي جنهن سنهڙو ڪک مک کي ڊڍر هيٺان ڏئي مٿي کڻي مک جا پير ماکيء مان آجاڪرايا جنهن هڪ ماکيء مان مک جهڙو ڪنو ڪٽر ڪڍيو ٻيو ته مک جي جان بچائي وڌي ويچارڙي مک گندگيء تي آرام ۽ اطمينان سان ويهي چوسي ۽ چٽي ته اهو هنجو مهامرڪ ۽ آڏ وڏائي آھي ماکيء تي ڪرڻ واقعي هن جي جهالت آھي اهو سون گهوريو جو ڪن ڇني اوها لذت وڃي سک ۾ پئي جنهن ۾ جان جو جوکوڪا جي ايم جهڙي علم علم جي اڪابر مک ئي انهيء مٺي موچاري ۽ لذيذ ترين گرڻ کان گوشائتي رهي سگهي ٿي جاهل مک ڌو ڌٻڻ جي وچ ۾ جيترو پاڻ پڇاڙي اوترو هيٺ ئي هيٺَ ھلي اي جي ايم ڇا تنهنجو علم امام غزالي ۽ امام رازي کان به وڌي ويو ۽ انهن امامن جي عميق علمن جي آخري حد ته اڃا اسلام جي دائري اندر هئي تون شايد انهن جي آخري حد کان به ڪي ڇاڙڪيون اڳڀرو هنڌ پهتو آھين جتي اسلام ناحق ٿو نظر اچي اهي علم جا امام جن ميڻ بتي وانگر پاڻ کي ڳاري فناڪري نه فقط تادم زيست پر ابد الابادتا ۽ پنهنجي پائدار روشني سان جهان کي جهرڪايو ۽ دنيا جي مشهور علمي مرڪز يونان جي فلاسفرن جي اول ڄاري کي انهن جي ئي قائم ڪيل ۽ مسلمه عقلي اصول و ضوابط کي تسليم ڪري انهن جي ئي ڪلين قاعدن تي ڪاربند رهي انهن جي طور طريقن سان بنايل صغريٰ ڪبريٰ مان نتيجا ڪڊي انهن جي ئي ٺاهيل عقلي دليلن جي هٿيارن کي خود انهن تي استعمال ڪري انهن جي ئي علم ۽ فلسفي جي قانونن سان انهن جي علم.۽ فلسفي کي ڏھيون ڪري ڇڏيو نه فقط انهي ڄار ئي کي ڏھيون ڪيو پر بظاهر هنن جي بنايل مضبوط ۽ وزندار عقلي دلائل ۽ اٿاھ علمي ذخيرن کي سر جي سڙيل سنگ وانگر ڦوڪ سان اڏائي ڪاالعدم ڪري ڇڏيو پر شايدانهن جي عملن کان به اڳتي ڪا علم.جي آڳاهين حد اهڙي به آھي جتي ماڳهين ماڻھو اسلام جو دشمن بنجي ٿو وڃي ۽ اتي تنهنجو پير پهچي ويو آھي هاڻي اچوته تنهنجي علم جي تمام ڊگهي تاڃي جي ماپ وٺون جيڪا شب فراق کان به ڊگهي آھي جيڪا زلف يار کان به ڊگهي آھي جيڪا انڊلٺ کان به ڊگهي آھي پر جيڪا ڪهڪشان کان به ڊگهي آھي ۽ جانچ وٺون ته انهن جي سٽ جا ڀڙا ڪيتريقدر ڀڳل آھن ۽ اهو سٽ ڪيتري قدر سنهون ڪتيل آھي . آھي ته ٻيلي ڳري ڳالھ جي ايم جي علم جو ڪاٿو ڪرڻ ڪا چرچي جي بات ناهي سمنڊ کي سپين سان اپائڻون آھي ٿر جي واري کي مراڙي جي ماسن ۽ تولن سان تورڻون آھي انت معلوم.ڪرڻ آسان نه سهي پر دريا ۾ پيل ماڻھو توڻي جو تارون نه هجي ته به دڙھا داڦوڙا هڻي ڪنهن پاسي ته ٿيندو هائو سانئين اوهان جو اهو اڻ ميو ۽ اٿاھ علم اجهوهي آھي انگريزي ۾ ميٽرڪ پاس اهو ميٽرڪ جيڪو اڄ ڪلھ ڪاڪوس صفاڪرڻ واريون ڀنگياڻيون ڇوريون به پاس ڪريو وتن.
هاڻ اچو عربي تي جي ايم شيد جو استاد مولوي الھ بخش ڪنڀارجيڪو ويچارو پاڻ به ڏيهن جوڏڏ ۽ نالي جو مولوي هو اهو فرمائي ٿوته ڇاجي پڳ ڇاجي ٻي . پگهار جي پيسن کي مٺو ڪرڻ لاء مون ڪو وقت رهي جيڪي پنا مون پاڻ ٿي پڙھي ڄاتا نه شوخ چشم شاگرد سي ٺلها ورق ورائي نالي جو نوڙ مٿي تي ٻڌائي کڻي ڇڏيو مانس لياقت همراه ۾ نه عربي جي ٻن سٽن لکڻ جي نه ڪنهن ڪتاب لکڻ نه ڪنهن ڪتاب جي اڌ صفحه پڙھڻ جي مولوي الھ بخش مرحوم اهڙن پارن وارن انگريزي ۽ عربي جي علمن کان سواء ڪوه ڄاڻان تو ڪهڙا علم پڙھيا جن توکي علمي لحاظ سان ابليس جوبه ابو بنائي ڇڏيو علمي سرمايه کان ايڏو تهي دامن ۽ ڪنگال جنهن وٽ علمي سرمايه جي لحاظ سان سڃ پئي واڪا ڪري صفا چٽوڙ سو عربي ۽ انگريزي جي ٻاٽن ٻاٽن اکرن تي ايڏو مئو ۾ اچي ويو آھي جو اسلام کان ڦرڻ جو ڪارڻ پنهنجي علم.جي واڌ ٿو ڄاڻائي ۽ اسلام جهڙي عظيم مزهب کي پن جي ڀتل پٿر سمجهي ڊاھڻ لاء انهي کي ٿو نان ٿو هڻي ڦڪو نٿو ٿيئي .
بلي بلي علم.همراه جو قائدي کان وڌيڪ ٿي ويو آھي نقل ڪندا آھن ته ڏاهرين جي پٽيل ذات وارن کان پنهنجي وات تي پٽي ٻڌائي ته متان واٽ تي منهنجو اڻ ميو عقل وهي نه وڃي حڪم.ڪيائين ته ڪچهري ۾ پهچڻ کان پوء پٽي کولجو ته ڪچهري تي عقل جون پالوٽون ڪريان . الحاد پرستن کي به گهرجي ته سندن مايئه ناز عالم جو بچي ويل ڪچرو سنڀالي رکن تاڪه اوهان جهڙي ايندڙ پوين انڌن کي ڪجھ مواد ملي سگهي نه ته جيئن مهراڻ مست ٿي سڄو ملڪ پيو ٻوڙي تيئن جي ايم ڀڳت جو ڪتابي گند رهيل جنهن کي جاهلن جو ٽولو علم جو دريا ٿو سمجهي متان سڄي سنڌ جي ستيا ناس نه ڪري ڇڏي آخر بالڪل گهڻون جو ٿيو ته ڪٿان نه ڪٿان بوڙيا ڪري نڪرندو .
اسلام جي وڏي چڪ اها پڪڙي اٿس ته اسلام جا ڪل رڪن اڳوڻن مزهبن تان ڪاپي ڪيل آھن جيڪڏهن ڪڏھن به قرآن پاڪ پڙھڻ کيس نصيب ٿيئي ها ته اهڙو احمقانه اعتراض ڪون ڪري ها اڙي ڪاپي ڪرڻ انهي صورت ۾ چئجي هاجو ٻيا مزهب ٻين خدائن جا ٺاهيل هجن ها ۽ اسان جي خدا جو معاذالله ٻين خدائن جي ٺاهيل رڪنن تي روح رسڪي وڃي ها جڏھن رب هڪڙوئي آھي ۽ انهي هڪڙي ئي رب حضرت آدم عليه سلام کان حضرت احمد مجتبٰي صلي الله عليه وسلم تائين سڀني نبين صلوات الله عليهم اجمعين جي واتان ساڳيو پيغام موڪليو آھي ۽ ھردور ۾ ساڳي طرح عبادتن ۽ جمله چڱاين جو امر ۽ جمله بڇڙاين کان منع فرمائي آھي قرآن صاف طرح سان فرمائي ٿو ته روزا اوهان تي فرض ٿيا جيئن اڳين امتن تي فرض ٿيا اهڙي طرح سان نماز حج زڪوات جهاد سڀ ڳالهيون سڀني نبين جي امتن تي ساڳي طرح فرض ھيون حتٰي ڪه اسلام.جو نالو به ڪو نئون نه آھي حضرت آدم عليه السلام کان ساڳيو هلندو اچي رب فرمائي ٿو ته مون اوهان کي ۽ اڳين کي مسلمان جو نالو ڏنهون جيڪڏھن ڪجھ به ڪو عقل ۽ شعور هجيس هاته چوي ها ته ازل کان ابد تائين ساڳيو اسلام هلندو ٿو اچي ۽ هلندو رهندو ۽ ڪاپي ڪرڻ ڪرڻ وارو احمقانه اعتراض ڪون ڪري ها ۽ اسلام جهڙي عظيم مزهب تي اينهين اُلرين ڪون اچي ها رب رسي ته مت کسي هڻي ڪون هٿيار مون اسلام کي عظيم انهي ڪري نه چيو آھي ته اسلام جا پيرو ڪار اسي ڪروڙ آھن بلڪه مون اسلام کي عظيم انهي حيثيت سان چيو آھي ته اسلام جي حقانيت تي ايترو گهڻو لکيو ويو آھي جنهنجو هزارون حصو به ڪنهن مزهب تي نه لکيو ويو آھي هزارين علم جي امامن اسلام جي هڪ هڪ رڪن تي فلسفيانه انداز ۾ ايڏو ته بحث ڪيو آھي ۽ ايتري قدر عقلي دلائل ۽ براهن پيش ڪيا آھن جو انساني عقل ۽ فڪر کي مڃڻ وسهڻ ۽ انهن جي اڳيان سرتسليم.خم ڪرڻ ڌاران نڪا ڪا راه ٿي رهي نڪا واه ڪنهن نڀاڳي ۽ نحس ۽ ند کي اهي ڏسڻ نصيب نه ٿيا آهن ته انهي ۾ اسلام.جو ڪهڙو قصور خورشيد نه مجرم.از کسي بينا نيست “علم.جو وڌڻ سبب بنيو اسلام جي ڇڏڻ جو انهي جو مثال هي آھي جيئن ڪو ماڻھو چوي ته آئون اڳي انڌو هئس مون سڄ کي چڱي طرح سان پئي ڏٺو هاڻي سڄو ٿيو آھيان اکيون چٽيون ٿيون آھن تڏھن پتو پيو آھي ته سڄ ۾ اها ڀڙاش آھي منهنجي نحوست وڌي آھي منهنجي حماقت وڌي آھي مونکي شومي قسمت گهيريو آھي مون تي بدبختي ۽ شقاوت غالب ٿي وئي آھي ضلالت ۽ گمراهي ڏاڍا ٻک وجهي پاڻ وٽ اهڙو سوگهو ڪيو آھي جو چريو به نٿو ٿي سگهان هدايت ۽ چڱائي بيزار ٿي مون کان ڪوهن جا ڪوه پري ڀڄي وئي آھي تڏھن اسلام جي روشني ۽ تانبا ڪي جنهن تي سو سو سر صدقو ڪجن انهي جي ڏسڻ کان منهنجون اکيون محروم آھن **
تبصرے